Emigracje i imigracje Polaków do Włoch. Pomiędzy historią a współczesnością

27 listopada 2025 r. o godz. 17:30 w Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Rzymie, odbyła się prezentacja książki Emigrazioni e immigrazioni polacche in Italia. I doppi sguardi [Emigracje i imigracje Polaków do Włoch. Podwójne spojrzenia.] pod redakcją Francesco Carchedi, Carmelo Bruni, Kamili Kowalskiej i Rafała Raczyńskiego, wydanej przez Dom Wydawniczy Maggioli, 2025.

Książka stanowi opis działalności Fundacji Rzymskiej im. Janiny Umiastowskiej po 1989 r., a szczególnie po roku 2004. W związku z rosnącym zainteresowaniem w/w Fundacji sprawami społeczności polskiej i polskich imigrantów we Włoszech, należy zwrócić szczególną uwagę na trzy ważne wydarzenia:

• W 2024 roku Fundacja Rzymska im. Janiny Umiastowskiej rozpoczęła projekt badawczy pt. „Emigracja Polaków do Włoch w latach 1978-2024”. Punktem odniesienia dla ww. projektu była teza, że zarówno w Polsce, jak i we Włoszech opublikowano szereg artykułów i książek analizujących poszczególne kwestie i tematy związane z emigracją Polaków do Włoch, ale nie ma aktualnej publikacji, która obejmowałaby najszerszy zakres zagadnień zebranych w jednym opracowaniu. Rok 1978 nie jest tutaj przypadkowy. Jest to uznanie faktu, że początek pontyfikatu Jana Pawła II stanowił przełom również z punktu widzenia rosnącego napływu polskich pielgrzymów i turystów, z których wielu pozostało we Włoszech.

Projekt badawczy ma na celu spojrzenie na migrację Polaków na Półwysep Apeniński w sposób złożony: z perspektywy zarówno dwustronnej jak i europejskiej, oraz w ujęciu średnio- i długoterminowym. Punktem wyjścia ma być podsumowanie zdobytej wiedzy, zebranie dostępnych informacji i danych w ramach całościowego obrazu, przygotowanie nowych zestawień oraz wskazanie ewentualnych obszarów, które należałoby jeszcze zbadać. Do końca 2025 roku powstanie publikacja, która będzie zawierała jak najszerszy zakres aspektów, podejść analitycznych i punktów widzenia, łącząc – na zasadzie „wypróbowania” – „spojrzenie” polskich naukowców (wrażliwych na wyjazd swoich rodaków i na ich emigranckie losy) ze „spojrzeniem” włoskich naukowców (wrażliwych na przyjazd wielu osób należących do różnych społeczności i skłonnych do osiedlenia się na terenie Italii). Dodatkowa trudność tego projektu to propozycja ulokowania owej wymiany „spojrzeń” włosko-polskich w wymiarze europejskim, czyli w szerszym kontekście mobilności oraz przyjmowania, a także (niestety) odrzucania migrantów na tle całego kontynentu europejskiego i stricte na arenie śródziemnomorskiej. Badanie to może między innymi dostarczyć użytecznych wskazówek dla lepszego kształtowania europejskiej polityki migracyjnej.

• 29 lipca 2024 r., z inicjatywy Fundacji im. J. Umiastowskiej, w jej rzymskiej siedzibie, odbyło się spotkanie przygotowawcze zatytułowane Emigracja polska we Włoszech: 1978-2024. W rozpoznawczej sesji burzy mózgów, zorganizowanej wspólnie z Instytutem Politologii Uniwersytetu Gdańskiego, wzięli udział polscy naukowcy oraz włoscy badacze i eksperci z różnych ośrodków akademickich z Genui, Rzymu, Neapolu i Foggia. Podczas spotkania przeanalizowano kilka wstępnych hipotez zgodnych z najciekawszymi obecnie kierunkami badań w dziedzinie migracji. Celem tego spotkania była próba znalezienia najlepszego sposobu na dokonanie analizy i opisu historii Polaków we Włoszech, z uwzględnieniem zmian, jakie dokonały się na przestrzeni ostatnich pięćdziesięciu lat: z jednej strony w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej, z drugiej zaś na Półwyspie Apenińskim i w samej Unii Europejskiej w ujęciu bardziej ogólnym. Zmiany te nadal zachodzą, szczególnie w obszarach polityki migracyjnej, ustawodawstwa regulującego napływ i pobyt imigrantów, rynku pracy, społecznego postrzegania kwestii związanych z imigracją oraz procesów integracji lub odrzucenia. Zobacz wiadomość o spotkaniu.

Również w lipcu 2024 r. pomiędzy Fundacją Rzymską im J. Umiastowskiej, reprezentowaną przez jej prezesa Pana Paolo Morawskiego, a Instytutem Politologii Uniwersytetu Gdańskiego reprezentowanym przez jego Dyrektora dr Arkadiusza Modrzejewskiego podpisano umowę o współpracy w zakresie dydaktyki i badań, której pierwszym krokiem jest właśnie interdyscyplinarny projekt badawczy dotyczący najnowszej historii polskiej emigracji we Włoszech. 

Również przy tej okazji Fundacja nawiązała współpracę z Wydziałem Nauk Społecznych i Ekonomicznych Uniwersytetu La Sapienza w Rzymie, który od dawna zajmuje się badaniem różnorodnych aspektów związanych ze zjawiskiem migracji.

• Dnia 3 grudnia 2024 r. na Wydziale Nauk Społecznych i Ekonomicznych Uniwersytetu La Sapienza w Rzymie, Fundacja Rzymska im. J. Umiastowskiej, we współpracy z Uniwersytetem Gdańskim i Muzeum Emigracji w Gdyni oraz przy wsparciu Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk (PAN) w Rzymie, zorganizowała drugie spotkanie poświęcone pogłębionej analizie tematu: Emigracja i imigracja polska we Włoszech. Podwójne spojrzenie. W seminarium, o charakterze bardziej analitycznym i roboczym, wzięło udział szerokie grono włoskich i polskich naukowców, badaczy, doktorantów, ekspertów i studentów. Punktem wyjścia dla tego spotkania, odbywającego się w trybie otwartym dla wszystkich zainteresowanych, był projekt spisu treści przyszłej publikacji.  Dialog nawiązany pomiędzy uczestnikami tego projektu wzbogacił go o pewną wartość dodaną wynikającą z różnorodnych zasobów wiedzy naukowej. Samo spotkanie zaowocowało wstępnym projektem spisu treści oraz mapy drogowej, które doprowadziły do powstania niniejszej publikacji (prześlę link do książki).

• Zobacz informacje o wydarzeniu w języku włoskim 
• Zobacz listę uczestników 
• Zapoznaj się z bibliografią specjalistyczną 

Dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej